سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
11
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى)
دليل اوّل اگر اعتماد بخبر واحد در اخبار از حضرت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جايز باشد بايد در اخبار از حضرت حقتعالى نيز اين امر ممكن باشد درحالىكه باجماع تمام علماء تالى امر باطلى است . دليل دوّم عمل به خبر واحد باعث تحليل حرام و تحريم حلال است زيرا از حرام بودن آنچه راوى به حلّيتش خبر داده در امان نبوده چنانچه از حلال بودن آنچه وسيله خبر واحد بدست ما رسيده و عادل به حرمتش خبر داده است در يقين و قطع نمىباشيم بهطورىكه احتمال خلافش در ما نباشد . مرحوم مصنّف پس از نقل اين دو دليل مىفرماين : دليل دوّم همانطورىكه ملاحظه مىشود اختصاص به خبر واحد نداشته بلكه در مطلق اماره غير علمى جاريست گرچه مفيد ظنّ اصلا نباشد . شرح مقصود حاصل مقصود مرحوم ابن قبه از دليل اوّل اينست كه : اگر در ثبوت فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تعبّد و اعتماد بخبر واحد ممكن بوده و عقلا از آن طريق بتوان فرمايش حضرتش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را كشف نمود به اين معنا كه در چنين استكشافى عقل مانعى نبيند پس در اخبار از خداوند متعال نيز بايد بتوان بخبر واحد اكتفاء كرد به اين معنا اگر عادل واحدى عبارتى را بعنوان قرآن و نقل كلام خداوند بياورد بايد بر ما تصديقش لازم بوده و عبارت مزبور را قرآن بدانيم درحالىكه اين كلام باجماع علماء باطل و غير صحيح است . و از دليل دوّم آنست كه : عمل بخبر واحد چهبسا موجب حلال شدن حرام يا حرام شدن حلال مىگردد زيرا مفاد خبر واحد يا با واقع موافق است يا موافق نيست :